درباره مركز

مركز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشكي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي روز سه‌شنبه پانزده اسفند سال هشتادوپنج  به طور رسمي گشايش يافت.

دكتر "محمود عباسي" رييس اين مركز در مراسم گشايش آن گفت:اين مركز با پنج دپارتمان تاريخ پزشكي ، اخلاق پزشكي ، فقه پزشكي ، حقوق پزشكي و پزشكي قانوني شكل گرفته است.

وي، برگزاري هفت كارگاه و سمپوزيوم،مديريت و برنامه ريزي براي كنگره‌هاي بين‌المللي، امضاي تفاهم نامه همكاري با دانشكده حقوق شهيد بهشتي و دانشگاه علوم قضايي در خصوص راه اندازي رشته حقوق پزشكي در مقطع كارشناسي ارشد و دكترا "PHD" ‬را از جمله اقدامات اين مركز برشمرد .

عباسي گفت: اقدامات براي اخذ مجوز به‌منظور برگزاري كنگره بين‌المللي حقوق پزشكي در سال آينده نيز از سوي اين مركز انجام شده است.

وي افزود:در اين كنگره محورهايي چون شبيه‌سازي انسان ، مسووليت پذيري پيوند اعضا و اتانازي مطرح و بررسي خواهد شد.

دكتر عباسي نشاني سايت اينترنتي اين مركز را www.akhlagh.org اعلام كرد.

رييس دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي نيز در اين مراسم گفت: دپارتمانهاي موجود در اين مركز به شيوه‌اي تازه شكل گرفته است و مي‌تواند الگويي براي ديگر مراكز حقوقي و پزشكي جهان باشد.

دكتر "عليرضا زالي" با اشاره به تشكيل كميته‌هاي اخلاق پزشكي دردانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي افزود:از اين پس تمام پژوهش‌هاي اين دانشگاه از صافي كميته اخلاق عبور خواهد كرد.

وي گفت: بايد در اين مركز بحثهاي پرچالشي چون تولدهاي لقاح آزمايشگاهي و شبيه‌سازي مطرح و با نگاه فقهي و علمي پروتكل‌هايي براي انجام اينگونه اقدامات پزشكي تهيه شود.

زالي افزود: در دو بيمارستان تحت پوشش به صورت پايلوت كميته اخلاق و معنويت تشكيل شده است تا به استيفاي حقوق بيماران از سويي و ترويج اخلاق و معنويت از سوي ديگر پرداخته شود.

وي با اشاره به پيگيري موضوع انتشار فصلنامه اخلاق پزشكي در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تصريح كرد:انتشار اين فصلنامه زمينه‌هاي ايجاد بستر براي نشر آراء و نظرات متخصصان را فراهم مي‌كند.

 ------------------------------------------------------

مقدمه:  

از پزشکی و حقوق همواره به عنوان دو علم ممتاز در جوامع انسانی یاد شده است و در عصر حاضر این دو علم اهمیت بیشتری یافته، به گونه ای که نمی توان جامعه ای را بی نیاز از وجود آن دو تصور کرد .

به موازات پیشرفت های نوین پزشکی، تحول در علم حقوق و بازنگری در قوانین ضرورتی اجتناب ناپذیر گردیده و قوانین همگام با تحول تکنیک های جدید زیست پزشکی به عنوان بخشی لاینفک از روش نگرش جامعه و افراد آن به نظم اجتماعی در آمده است.

بررسی نگرش های فعلی جوامع به حقوق و پزشکی توجه بیشتر ما را به مفاهیم گسترده برقراری نظم و امنیت در جامعه و استقرار عدالت به عنوان بهترین راهنما برای تصمیم گیری تقنینی، قضایی و اجرایی و گذار از خود اندیشی فردی به کارکردهای نهادی و اجتماعی معطوف می دارد.

پزشکی نوین و حقوق جدید نهادهای رسمی جوامعند که فراتر از تخصص های ویژه، مورد توجه دولتمردان قرار گرفته است، زیرا نیروی پویای پزشکی مفهوم نظم اجتماعی جوامع را دگرگون کرده است و قانون به عنوان وسیله ای برای حفظ نظم اجتماعی و کمک به پیشرفت آن معرفی شده است . بنابراین قانون ساختاری اجتماعی است که برای اعتبار اجتماعی و سلامت جامعه پزشکی، لازم است نقش آن در ارتباط با پزشکی نوین بیشتر روشن شود. این رویکرد نهادی عامل پیشرفت های عمیق و پژوهشگرانه و تعامل بین حقوق و پزشکی شده است.

حقوق پزشکی رسالت سنگین این تعامل را به عهده دارد و به تبیین معیار سنجش حرکت در این مسیر می پردازد.

مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی آماده ارائه خدمت در زمینه اخلاق و حقوق پزشکی به کلیه دانشگاههای علوم پزشکی سراسر کشور است.

ما اعتقاد داریم:

 علوم پزشکی به تنهایی نمی توانند بار سنگین اخلاق پزشکی را به دوش کشند و به اندیشمندان حوزه های مختلف فقهی، فلسفی، حقوقی نیامندند.

ما خلأ انقطاع علوم پزشکی از علوم انسانی را با تفاهم نامه همکاری با انجمن حکمت و فلسفه، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضائیه، بخش علوم اسلامی فرهنگستان علوم و ارتباط و تعامل با حوزه علمیه قم پر کرده ایم و به هیچوجه خود را مستغنی از تلاشهای پیشینیان و شخصیتهای برجسته پزشکی که سالها در این زمینه زحمت کشیده اند نمی دانیم.

تلاش راه پیشینیان چراغ راه آیند است

ما دستان گرم و صمیمانه همه فعّالین حوزه اخلاق را می فشاریم.

پویای اخلاق پزشکی در دانشگاههای علوم پزشکی نشانه پتک پولادینی است که بر پیکره طب سنتی و رابطه قیم مآبانه و پدرسالارانه پزشک و بیمار وارد آمده است.

توجه به اخلاق پزشکی و حقوق بیماران از محورهای اساسی فعالیت مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی است.

اهم فعالیتهای مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی در سال 1385:

1- نگارش و انتشار 55 مقاله در زمینه اخلاق و حقوق پزشکی (یعنی هفته ای یک مقاله ظرف یکسال گذشته) در نشریه هفتگی نقل و نقد و سپید.

2- برگزاری هفت کارگاه و سمپوزیوم تخصصی در زمینه های اخلاق در پژوهش، حقوق پزشکی و کانسر و چالش های اخلاقی و حقوقی آن د رچهار ماه گذشته.

3- مدیریت و برنامه ریزی سه پانل اخلاق و حقوق پزشکی در سه کنگره بین المللی تله مدیسین و سلامت الکترونیکی، علوم آزمایشگاهی و حوادث غیر مترقبه.

4- همکاری، عضویت و سخنرانی د رپنج پانل همایش سراسری اخلاق کاربردی (مشهد) سمینار حقوق در پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، کنگره خانواده و مشکلات جنسی دانشگاه علوم پزشکی ایران.

5- انتشار دو جلد کتاب در زمینه مجموعه کدهای اخلاق پزشکی و دستورالعمل های اخلاقی .

6- همکاری در راه اندازی کمیته های اخلاق در پژوهش مراکز تحقیقاتی و عضویت در برخی از این      کمیته ها.

7- عضویت در کمیته کشوری اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی و کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه و تلاش در جهت بروز کردن کار های این کمیته.

8- ایراد سخنرانی در پنج کارگاه دیگر دانشگاهها .

9- انعقاد تفاهم نامه همکاری علمی پژوهشی و آموزشی با دانشکده حقوق شهید بهشتی، انجمن حکمت و فلسفه، بخش علوم اسلامی فرهنگستان علوم و معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضائیه و دانشگاه علوم قضایی.

10- تدوین برنامه و کریکولوم دوره های کارشناسی ارشد حقوق و اخلاق زیستی و حقوق پزشکی به منظور راه اندازی این دوره ها در دانشکده حقوق شهید بهشتی و دانشکده علوم قضایی.

11- تدوین برنامه و کریلولوم دوره فلوشیپ اخلاق زیست پزشکی که در این زمینه هم اکنون آماده پذیرش دانشجو هستیم.

12- اعلام آمادگی جهت راه اندازی دوره کارشناسی ارشد اخلاق پزشکی مصوب به وزرات متبوع.

13- برنامه ریزی و اخذ مجوز جهت برگزاری اولین کنگره بین المللی حقوق پزشکی با محوریت شبیه سازی انسان، پیوند اعضاء ، اتانازی و مسئولیت پزشکی با همکاری دانشگاه سوربن، دانشگاه ویرجینیا، دانشکده حقوق شهید بهشتی، معاوت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضائیه، سازمان بهداشت جهانی، سازمان نظام پزشکی.

معرفی ساختار و فعالیتهای مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی:

معرفی اجمالی ساختار مرکز

مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، مرکزی است مطالعاتی که در سال 1385 تأسیس شده است. این مرکز با تمرکز بر دو مقوله «آموزش» و «پژوهش» در گستره پزشکی، به مسائل «اخلاقی»، «حقوقی» و «فقهی» می پردازد و موضوعات عرصه پزشکی را در این    زمینه مورد کنکاش و مداقه قرار می دهد. در این راستا، این مرکز در پنج گروه «اخلاق پزشکی»، «حقوق پزشکی»، «فقه پزشکی»، و «پزشکی قانونی» فعالیت خود را آغاز نموده و با بهره گیری از اندیشمندان و صاحب نظران این عرصه اهداف خود را دنبال می کند.

از مهمترین اهداف کلان مرکز، ارتقاء دانش نظری جامعه پزشکی در حوزه های اخلاق، حقوق، تاریخ و فقه پزشکی است. افزایش آگاهی و تغییر نگرش و بهبود عملکرد کارکنان نظام سلامت، پرورش  نیروی پژوهشگر در زمینه فعالیتهای مرکز، جذب دانشجوی داخلی و خارجی در رشته های اخلاق زیست پزشکی، حقوق پزشکی، اخلاق زیستی، فقه پزشکی، الهیات پزشکی، تاریخ پزشکی، توسعه همکاری با مجامع بین المللی و دانشگاههای داخلی و خارجی در حوزه های یادشده و ارتقاء جایگاه علمی پژوهشی مرکز نیز در زمره اهداف کلان این مرکر می باشد.

انجام پژوهشهای بنیادی و کاربردی، آموزش جامعه در حوزه های پنجگانه فعالیتهای مرکز، اطلاع رسانی و انتشار نتایج پژوهشهای انجام شده، ارائه مشاوره به سیاستگذاران دانشگاه و نظام سلامت و ... از زمره این رسالتها می باشد.

دستیابی به اصولی همچون رعایت موازین اخلاقی در نظام سلامت، حفظ کرامت انسانی و کمک به استقرار عدالت ، ایجاد زمینه مناسب برای جذب نیروهای نخبه و متخصص درحوزه فعالیتهای مرکز، ایجاد زمینه مناسب برای نوآوری و خلاقیت، گسترش روابط با مراکز و مؤسسات داخلی، توسعه روابط بین المللی مرکز، افزایش تعداد مقالات منتشر شده از سوی اعضای هیأت علمی و پژوهشی مرکز سرلوحه برنامه های مرکز می باشد.

فعالیتهای آموزشی

در حوزه فعالیتهای آموزشی، مرکز می توان به طراحی و راه اندازی دوره «فلوشیپ اخلاق زیست پزشکی» برای آموزش مدرسان اخلاق پزشکی در دانشگاهها اشاره نمود که با همکاری گروه اخلاق پزشکی دانشکده پزشکی طراحی شده است.  این دوره برای اولین بار در خاورمیانه در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی راه اندازی شده است. برای انتخاب افراد نخست پس از فراخوان به دانشگاههای علوم پزشکی سراسر کشور، افراد علاقمند واجد شرایط (اعضاء هیئت علمی دارنده دانشنامه تخصصی که در حوزه اخلاق پزشکی دارای سوابق آموزشی و پژوهشی بودند) به این مرکز معرفی شدند و سپس در آزمونی دو مرحله ای  از میان داوطلبان دانشگاههای کشور تعداد 12نفر پذیرفته شدند. علاوه براین دوره آموزشی «MPH اخلاق و حقوق پزشکی» نیز در دانشکده بهداشت طراحی و تصویب شده است. این دوره برای آشنایی مدیران نظام سلامت با چالشهای اخلاقی و حقوقی در سیاستگذاری و  مسائل اخلاقی وحقوقی حوزه بهداشت و درمان طراحی شده است.

دیگر دوره آموزشی طراحی شده در جریان تصویب «کارشناسی ارشد حقوق پزشکی» است که با همکاری دانشگاه علوم قضایی در حال پیگیری است.

دوره کارشناسی ارشد اخلاق پزشکی نیز که به تصویب رسیده است در سال جاری دانشجو می پذیرد و  افراد علاقمند از حوزه های مختلف پزشکی، حقوق، فقه، علوم اجتماعی، فلسفه و دیگر شاخه های علوم انسانی می توانند در آزمون ورودی آن شرکت نمایند.

 دوره کارشناسی ارشد حقوق و اخلاق زیستی از دیگر برنامه های طراحی شده این مرکز می باشد که با همکاری کرسی حقوق بشر، صلح و دموکراسی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی  در صدد راه اندازی آن می باشد. برنامه این دوره در جریان تصویب می باشد.

فعالیتهای پژوهشی

با توجه به ماهیت میان رشته ای حوزه های پژوهشی مرکز، انعقاد تفاهم نامه همکاری با بسیاری از مؤسسات آموزشی و پژوهشی مرتبط، همکاری در برنامه ها و پروژه های تحقیقاتی، حمایت از پایان نامه های دوره های تحصیلات تکمیلی و ارائه راهنمایی و مشاوره در این زمینه از دیگر برنامه های این مرکز می باشد.

از طرح های پژوهشی در دست اجرا مرکز می توان به، «مطالعه تطبیقی حمايت قانونی از ابداعات دارویی و مالكيت فكري به منظور ارائه راهکارهای تقنینی و اجرایی» ، «شبيه‌سازي انسان: بررسي تحليلي از منظرفقهی، حقوقي، فلسفي، پزشکي و اخلاق زيستي»، « انتقال بیماری از طریق تماس جنسی و انتقال خون: از آثار حقوقی تا پیامدهای کیفری»، « بررسی ابتلاء بیماران هموفیلی به ایدزو هپاتیت و ارزیابی رویه قضایی ایران از دیدگاه حقوق بین الملل و موازین فقهی – اخلاقی و ارائه راهکارهای تقنینی و اجرایی»، «مطالعه تطبیقی فقهی – حقوقی و اخلاقی پیوند قرنیه «بررسی اختلالات روانی منجر به مسئولیت در نظام حقوقی ایران و مطالعه تطبیقی آن به منظورارائه راهکارهای تقنینی و اجرایی»،« مطالعه تطبیقی قوانین و مقررات دارویی و ملزومات پزشکی در نظام حقوقی ایران و کشورهای منتخب به منظور تهیه و تدوین لایحه ای جامع در زمینه موضوع»، « مطالعه تطبیقی بیع اعضای بدن اشاره کرد.

این مرکز در نظر دارد با استفاد از ظرفیت های موجود به گسترش همکاریهای داخلی و  بین المللی در حوزه های پنجگانه فعالیت های خود نائل گردد و از این راه بخشی از سهم واقعی اندیشمندان ایرانی در عرصه جهانی به منصه ظهور برسد.

در زمینه تاریخ پزشکی نیز این مرکز با همکاری صاحبنظران این حوزه در نظر دارد تا به تصحیح، ترجمه و انتشار متون کهن پزشکی بپردازد. همچنین تدوین تاریخ پزشکی استانها و مناطق مختلف کشور از برنامه های در حال انجام گروه تاریخ پزشکی مرکز است.

برگزاری کارگاه های تخصصی و کنگره

مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی در سال 1385 ظرف مدت چهار ماه مبادرت به برگزاری هشت کارگاه تخصصی و سمپوزیوم در زمینه های اخلاق پزشکی ، اخلاف در پژوهش حقوق پزشکی ، کانسر و چالش های اخلاقی آن و راه اندازی ، مشارکت و مدیریت در برگزاری کارگاه و پانل های تخصصی در زمینه چالش های اخلاقی و حقوقی کنگره های بین المللی و تله مدیسین و سلامت الکترونیکی ، حوادث غیر مترقبه ، علوم آزمایشگاهی ، طب انتقال خون و کنگره سراسری اخلاق پزشکی کاربردی نموده است.

برگزاری اولین کنگره بین المللی حقوق پزشکی

این  مرکز در23 و 24آبان ماه سال 1386 اولین کنگره بین المللی حقوق پزشکی را با همکاری چندین دانشگاه و مؤسسه علمی و پژوهشی داخلی وخارجی (سازمان یونسکو، دانشگاه سوربن، دانشگاه پوآتیه، دانشگاه علوم قضایی، سازمان نظام پزشکی، بنیاد امور بیماریهای خاص، سازمان پزشکی قانونی، سازمان جهانی بهداشت، انجمن حکمت و فلسفه، کمیسیون حقوق بشر اسلامی، دانشکده حقوق دانشگاه تهران، معاونت دارویی وزارت بهداشت، دادسرای پزشکی و دارویی تهران، انجمن ایرانی اخلاق در علوم وفنآوری، فرهنگستان علوم جمهوی اسلامی ایران، سازمان پزشکی قانونی کشورهای اسلامی، معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضائیه، فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی، معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کرسی حقوق بشر، صلح و دموکراسی دانشگاه شهید بهشتی، معاونت غذا و دارو و معاونت آموزشی و امور دانشجویی ، معاونت تحقیقات و فنآوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) برگزار خواهد کرد.

 محورهای اصلی کنگره عبارتند از قتل ترحم آمیز، مسئولیت پزشکی، پیوند اعضا و شبیه سازی انسان.

آدرس وب سایت مرکز تحقیقات اخلاق وحقوق پزشکی به شرح ذیل می باشد.

WWW.elm.ac.ir